राज ठाकरेंची राजकीय 'लवचिकता': रणनीती की अपरिहार्यता?

"मराठी अस्मिता ते प्रखर हिंदुत्व: मनसेच्या वैचारिक लवचिकतेचा प्रवास."

•  मनसेच्या 'एकला चलो रे' ते 'बिनशर्त पाठिंबा' प्रवासाचा अर्थ काय?
• करिष्मा असूनही मनसेची पिछेहाट का? 
• भविष्यात किंगमेकर की दुय्यम भूमिका ठरणार ?

मराठी मनावर अधिराज्य गाजवणारे वक्तृत्व, करारी व्यक्तिमत्व आणि प्रचंड जनसमुदाय खेचण्याची ताकद असलेले नेते म्हणजे राज ठाकरे. 2006 मध्ये जेव्हा 'महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना' म्हणजे मनसे स्थापन झाली, तेव्हा महाराष्ट्राच्या राजकारणात एक नवा पर्याय उभा राहिला होता, मात्र गेल्या 18 वर्षांत मनसेचा आलेख चढ-उताराचा राहिला आहे. अलीकडच्या काळात राज ठाकरे यांच्या भूमिकेत जी 'लवचिकता' (Flexibility) दिसून येत आहे, तो त्यांच्या राजकीय प्रवासातील एक कळीचा मुद्दा ठरला आहे.

राज ठाकरेंची राजकीय 'लवचिकता': रणनीती की अपरिहार्यता?

1 वैचारिक स्थित्यंतर 

राजकीय परिभाषेत 'लवचिकता' म्हणजे काळ आणि परिस्थितीनुसार स्वतःच्या भूमिकांमध्ये बदल करणे. राज ठाकरेंच्या अनेक भाषणांमधून लवचिकता दिसून आलीय. सुरुवातीच्या काळात 'केवळ मराठी' या मुद्द्यावर ठाम असलेल्या राज ठाकरेंनी नंतर 'हिंदुत्वा'कडे वाटचाल केली. भगवा ध्वज आणि हनुमान चालिसा यांसारख्या मुद्द्यांना दिलेले प्राधान्य ही त्यांच्या लवचिकतेची मोठी साक्ष आहे. 

राजकीय समीकरणांमधील बदल: 2014 मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदींना पाठिंबा, 2019 मध्ये 'लाव रे तो व्हिडिओ' म्हणत मोदींविरोध आणि 2024 मध्ये पुन्हा मोदींना बिनशर्त पाठिंबा, हा त्यांच्या धोरणातील लवचिकतेचा भाग आहे.

सांघिक लवचिकता: कोणत्याही एका आघाडीत (महायुती किंवा महाविकास आघाडी) कायमस्वरूपी न राहता, 'एकला चलो रे' किंवा 'वेळेनुसार साथ' देणे हे त्यांचे धोरण राहिले आहे.

अवश्य वाचा - मुंबई BMC मेयर 2026: महायुती vs शिंदे-UBT | राजकीय हालचाली आणि विश्लेषण

2 लवचिक भूमिका घेण्यामागची प्रमुख कारणे

राज ठाकरे यांनी इतकी टोकाची लवचिकता का दाखवली असावी? याची काही महत्त्वाची कारणे आहेत.

अस्तित्वाची लढाई: भाजप आणि शिवसेना (दोन्ही गट) यांच्यातील संघर्षात मनसेची स्पेस कमी होत चालली आहे. अशा वेळी मोठ्या सत्ताकेंद्राशी जुळवून घेतल्याशिवाय अस्तित्व टिकवणे कठीण असल्याचे त्यांच्या लक्षात आले असावे.

कार्यकर्त्यांचे मनोबल: सततच्या पराभवामुळे निराश झालेल्या कार्यकर्त्यांना सत्तेच्या जवळ नेण्यासाठी किंवा कोणत्या तरी मोठ्या मोहिमेचा भाग करण्यासाठी त्यांना लवचिक भूमिका घ्यावी लागते.

केंद्रीय तपास यंत्रणांचा दबाव: विरोधकांकडून अनेकदा असा आरोप केला जातो की, ईडी किंवा इतर यंत्रणांच्या दबावामुळे राज ठाकरेंनी आपली प्रखर विरोधाची धार कमी केली आहे.

मराठी मतांचे विभाजन: उद्धव ठाकरेंशी असलेल्या संघर्षात भाजपला राज ठाकरेंची गरज आहे आणि राज ठाकरेंना भाजपच्या 'वोट बँकेची'. हा परस्पर पूरक फायदा घेण्यासाठी ही लवचिकता स्वीकारली गेली असावी.

3 मनसे पक्ष न वाढण्याची प्रमुख कारणे 

राज ठाकरेंची लोकप्रियता अफाट असूनही मनसे हा 'किंगमेकर' किंवा मोठा पक्ष का होऊ शकला नाही? याची काही वस्तुनिष्ठ कारणे आहेत:

सातत्याचा अभाव (Inconsistency): राज ठाकरेंच्या भूमिकेत सातत्य नाही. आज ज्याच्यावर टीका करतात, उद्या त्याच्याच गळ्यात गळा घालतात. त्यामुळे सामान्य मतदारांमध्ये संभ्रम निर्माण होतो.

संघटनात्मक बांधणीचा अभाव: मनसे हा पक्ष केवळ राज ठाकरेंच्या करिष्म्यावर चालतो. दुसऱ्या फळीतील नेत्यांची वानवा आणि तळागाळातील बूथ लेव्हलपर्यंत नसलेलं कार्यकर्त्यांचं जाळं हे पक्ष न वाढण्याचे मुख्य कारण असू शकतं.

स्पष्ट धोरणाचा अभाव: मनसे नक्की कोणासाठी लढतेय? मराठी माणूस की हिंदू? या द्विधा मनस्थितीमुळे हक्काचा मतदार दुरावला गेला आहे.

उमेदवारांची निवड: अनेकदा ऐन निवडणुकीच्या तोंडावर उमेदवार ठरवले जातात, ज्यांचा लोकांशी संपर्क नसतो.

आडिवरे टाइम्स यूट्यूब चॅनेलला पाहण्यासाठी क्लिक करा

काही प्रमुख ऐतिहासिक संदर्भ

1. 2009 ची लाट आणि 'नाशिक पॅटर्न'

मनसेच्या स्थापनेनंतरची पहिलीच विधानसभा निवडणूक 2009ही राज ठाकरेंच्या करिष्म्याचा सुवर्णकाळ होती. या निवडणुकीत मनसेचे 13 आमदार निवडून आले होते आणि मुंबई, पुणे, नाशिकमध्ये शिवसेनेला मोठा फटका बसला होता. नाशिक महानगरपालिकेत मनसेने स्वबळावर सत्ता मिळवून 'नाशिक दत्तक घेण्याची' घोषणा केली होती. हा काळ त्यांच्या 'मराठी अस्मितेच्या' कट्टर भूमिकेचा सर्वोच्च बिंदू होता.

2. 2014 मधील 'मोदी'समर्थन आणि टोल आंदोलन

2014 च्या लोकसभा निवडणुकीपूर्वी राज ठाकरेंनी गुजरातचा दौरा करून नरेंद्र मोदींच्या विकासकामांचे कौतुक केले होते. मोदींना पंतप्रधानपदासाठी पाठिंबा देणारे ते पहिले प्रादेशिक नेते होते. याच काळात त्यांनी राज्यातील 'टोल'विरोधात उग्र आंदोलन छेडले होते, ज्यामुळे सामान्य जनतेत त्यांची प्रतिमा 'कार्यकर्ता नेता' म्हणून उमटली होती. मात्र, निवडणुकीत त्याचा मतांमध्ये रूपांतर करण्यात ते अपयशी ठरले.

3. 209 चा 'लाव रे तो व्हिडिओ' काळ

हा राज ठाकरेंच्या लवचिकतेचा सर्वात मोठा आणि चर्चीला गेलेला टप्पा आहे. 2029 च्या लोकसभा निवडणुकीत एकही उमेदवार उभा न करता राज ठाकरेंनी राज्यभर सभा घेतल्या. मोदी-शहा जोडीविरुद्ध त्यांनी पुराव्यासहित मांडणी केली. "विरोधी पक्षनेता म्हणून मी तुमची जबाबदारी घेतो," असे आवाहन त्यांनी केले होते, जे त्यांच्या राजकीय लवचिकतेचे टोक होते.

4. 2020 मधील 'भगवा' अवतार आणि हिंदुत्वाची कास

उद्धव ठाकरे यांच्या शिवसेनेने  काँग्रेस-राष्ट्रवादीसोबत जाऊन 'महाविकास आघाडी' स्थापन केल्यानंतर राज ठाकरेंनी आपली जागा बदलली. 23 जानेवारी 2020 रोजी मनसेच्या महाधिवेशनात त्यांनी पक्षाचा झेंडा बदलून पूर्णपणे 'भगवा' केला. "मी मराठी आहेच, पण आता मी कट्टर हिंदूही आहे," अशी घोषणा करत त्यांनी 'हनुमान चालिसा' आणि 'मशिदीवरील भोंगे' हे मुद्दे हाती घेतले.

5. 2024 चा 'बिनशर्त पाठिंबा' आणि 2025-26 ची नवी समीकरणे

2024 च्या लोकसभा निवडणुकीत राज ठाकरेंनी पुन्हा एकदा आपली भूमिका बदलत महायुतीला (भाजप-शिवसेना-राष्ट्रवादी) बिनशर्त पाठिंबा जाहीर केला. मात्र, 2026 च्या सुरुवातीला मुंबई महानगरपालिका निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर त्यांनी पुन्हा एकदा उद्धव ठाकरेंसोबत 'युती' केली.

4. भविष्यात होणारे परिणाम

राज ठाकरेंच्या या लवचिकतेचे दूरगामी परिणाम महाराष्ट्राच्या राजकारणावर होतील:

दुय्यम भूमिकेची स्वीकृती: जर मनसे स्वतःचे स्वतंत्र अस्तित्व निर्माण करू शकली नाही, तर भविष्यात त्यांना मोठ्या पक्षाचा (विशेषतः भाजपचा) छोटा मित्रपक्ष म्हणूनच समाधान मानावे लागेल.

मराठी मतांचे समीकरण: उद्धव ठाकरेंच्या शिवसेनेला मिळणाऱ्या मराठी मतांमध्ये फूट पाडण्यासाठी राज ठाकरेंचा वापर केला जाऊ शकतो, ज्याचा थेट फायदा भाजपला होऊ शकतो.

नवी पिढी आणि आकर्षण: तरुण मतदार जो आक्रमक आणि स्पष्टवक्त्या राज ठाकरेंचा चाहता आहे, तो या 'तडजोडीच्या राजकारणामुळे' पक्षापासून लांब जाण्याची शक्यता आहे.

निष्कर्ष 

राज ठाकरेंनी स्वीकारलेली लवचिकता ही सध्यातरी 'रणनीती'पेक्षा 'अगतिकता' जास्त वाटते. राजकारणात लवचिकता हवीच, पण ती तत्त्वांना तिलांजली देऊन नसावी. मनसेला जर पुन्हा वैभव प्राप्त करायचे असेल, तर त्यांना 'लवचिकता' सोडून 'निश्चय' आणि 'सातत्य' या दोन सूत्रांवर काम करावे लागेल. 

महाराष्ट्राला एका सक्षम तिसऱ्या पर्यायाची गरज आहे, पण तो पर्याय 'सोयीच्या राजकारणातून' नाही तर 'लोकांच्या प्रश्नांवरून' उभा राहणे अपेक्षित आहे.

"महाराष्ट्र नवनिर्माण की नवी तडजोड?" हा लेख आवडला असल्यास तुमच्या Facebook आणि WhatsApp ग्रुपवर नक्की शेअर करा. अशाच रोखठोक राजकीय विश्लेषणासाठी आम्हाला BLOGवर फॉलो करायला विसरू नका! #MNS #RajThackeray #PoliticalAnalysis

#RajThackeray #MNS #MaharashtraPolitics #Rajneeti #MarathiAsmita #Election2024 #RajThackerayAnalysis #MaharashtraNews #मनसे #राजठाकरे #राजकारण #मराठी